Cursief: satire en werkelijkheid

In 1964 bracht Hollywood twee films uit waarin het per ongeluk uitbreken van een kernoorlog aan de orde werd gesteld. De satire Dr Strangelove spotte met de werkelijkheid van Strategic Air Command. In de film Fail Safe werd per ongeluk een Amerikaanse kernbom op Moskou afgeworpen. De Amerikaanse president kon een algehele kernoorlog alleen voorkomen door zelf in overleg met de Sovjet-Unie aan een Amerikaanse bommenwerper de verschrikkelijke opdracht te geven om een atoombom op New York te laten vallen.

Dit wilde de luchtmacht niet op zich laten zitten. Zij liet in eigen beheer ook een film maken over de beheerste en efficiënte werkwijze van de commandocentrale van SAC. Keurig gekapte officieren haalden schakelaars over en verzorgden telefonische verbindingen. Alles was meer dan onder controle. Ongelukken waren uitgesloten. De in 1964 voltooide film The pulsing heart of SAC is echter nooit publiek uitgebracht. We weten niet waarom. Was men bang dat het zorgvuldig wegpoetsen van de gevaarlijke rol van SAC-commandant en kernwapencowboy LeMay en het weglaten van ongelukken nieuwe satire zou oproepen?

Die ongelukken gebeurden. Bommenwerpers van SAC vlogen rond met op scherp staande, gereed om af te vuren, kernwapens. Op 24 januari 1961 verongelukte een B-52 bommenwerper boven Goldsboro in North Carolina. Het toestel had twee bommen van 2 à 3 megaton aan boord. De bommen vielen neer. Bij een van beide bommen, werd in 2013 bekend, waren op één na alle veiligheidsmechanismes overbrugd. Het scheelde één schakelaar (die in andere gevallen defecten vertoonde), of de bom was tot ontploffing gekomen en het noorden van North Carolina had er heel anders uitgezien.

In 2010 maakte de Amerikaanse overheidsinstelling Sandia National Laboratories de film Always-Never, die in 2014 werd vrijgegeven. De film probeerde twee onverenigbare uitgangspunten te combineren: een kernwapen moest altijd afgaan (geen blindgangers) en er mocht nooit een ontploffing per ongeluk plaatsvinden. Het altijd afgaan vereiste zo min mogelijk veiligheidsmechanismes en blokkades die dat afgaan bemoeilijkten. Daardoor was de kans op een ongeluk groter. Onder geruststellende achtergrondmuziek legden vooraanstaande experts geduldig uit hoe men de technologische problemen probeerde op te lossen met nog meer technologie. Vroeger waren de veiligheidsmaatregelen veel gebrekkiger. Men liet echter niet zien dat het risico zit in de feilbare mensen die de technologie ontwerpen en gebruiken.

Het laatste deel van de film ging bijvoorbeeld over de overlevingskans. Niet die van de mensen, maar die van de kernwapens in een vijandige omgeving met tegenmaatregelen. De kernwapens waren betrouwbaar en overleefden; ze bereikten het doel, waartoe ze gemaakt waren. Dat de mensheid in dat geval het leven liet, was kennelijk geen probleem voor de experts.

Wordt het tijd voor een nieuwe satire uit Hollywood – over bedrijfsblindheid?

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: