Secret Service: opkomst en ondergang?

Regelmatig komen er boeken uit over de opkomst en ondergang van het een en ander. Edward Gibbon brengt in 1776 The History of the Decline and Fall of the Roman Empire op de markt. In 1960 vertelt de journalist William Shirer over The Rise and Fall of the Third Reich. Een kleine Google-zoektocht voor deze eeuw levert op: Opkomst en ondergang van het keizerrijk Trigië op (Brits stripverhaal uit 2007); Opkomst en ondergang van de DSB (2009); Opkomst en ondergang van beschavingen (2019). Dramatisch hoogte- of dieptepunt is: Opkomst en ondergang van de Citroen Berlingo (2021). Voer genoeg voor liefhebbers van het genre.

Op verkenning bij Amazon viel mij weer zo’n opkomst en ondergang-boek op. De schrijfster is Carol Leonnig, prijswinnende journalist van de Washington Post. Deze keer is de Amerikaanse Secret Service het onderwerp of het slachtoffer (*). Een van de taken van deze dienst is het tegengaan van valsemunterij. Hij is het meest bekend geworden door de taak de president, zijn familie en andere vooraanstaande leden van de Amerikaanse regering te beschermen. Oorspronkelijk viel hij onder het ministerie van financiën, na de aanslagen van 11 september 2001 hoort de dienst onder Homeland Security.

Volgens de auteur is de roemruchte Service een tandeloze tijger geworden. Hij is verzwakt door leiderschap dat zichzelf isoleert en promoties toekent op basis van loyaliteit in plaats van kwaliteit. De dienst lijdt onder een mager budget en een gedateerde technologie. Het boek is gebaseerd op vele (publieke en anonieme) bronnen en vraaggesprekken. Het bedoelt een historische weergave te zijn van wat goed en wat fout gegaan is vanaf de moord op Kennedy tot en met de lotgevallen van de dienst onder Trump: van het ene golftoernooi naar het andere tennisveld.

De moord op Kennedy op 22 november 1963 in Dallas is de grootste mislukking van de Dienst. De Dienst is op dat moment overbelast en onderbemand: het Congres weigert meer fondsen ter beschikking te stellen. Kennedy houdt van rechtstreeks en niet afgeschermd contact met zijn kiezers. De Dienst moet de vele trips die de president maakt nauwkeurig plannen en de veiligheidsrisico’s ervan in kaart brengen. Iedereen in de Dienst is voorbereid op het voorkomen en afweren van een aanslag van dichtbij. Niemand denkt aan een geweerschot vanuit de hoogbouw langs de route. De menskracht ontbreekt om de geplande route op dat aspect te controleren. Naderhand, als het kalf verdronken is, doet men dat wél. De Dienst krijgt dan ook de beschikking over veel meer menskracht.

In de marge van de moord speelt een feestje met veel Wein, Weib und Gesang dat een aantal agenten van de Dienst op de vooravond van het bezoek van de president aan Dallas organiseert. De party vindt plaats in een restaurant en later in een nachtclub. De betreffende agenten kunnen na een zeer korte nacht onmogelijk volledig fit en waakzaam zijn. De auteur doet het allemaal uitvoerig uit de doeken. Niemand – ook de auteur niet – kan echter aantonen dat de agenten door de borrel op het beslissende moment gefaald hebben. Correlatie is nog geen causaliteit, een omstandigheid is nog geen oorzaak.

De schrijfster maakt wél duidelijk dat in de dienst de cultuur van feestjes niet uitgebannen is. In april 2012 zal president Obama een topconferentie van Latijns-Amerikaanse landen bijwonen. Het evenement zal plaatsvinden in de Colombiaanse stad Cartagena. Daar is prostitutie wettelijk toegestaan. Een qua alcoholgebruik zeer vochtig feestje van een aantal beveiligers van het voorbereidingsteam loopt uit de hand: twee kaderleden van het team nemen tegen de regels in prostituees uit een nachtclub mee naar hun hotelkamers. De volgende morgen ontstaat op de hotelgang verhitte onenigheid tussen de (geen Engels sprekende) dames en de (geen Spaans sprekende) agenten. Het gaat over de hoogte van de rekening. Het hotel haalt de plaatselijke politie erbij en de agenten van de Dienst betalen op advies van de politie alsnog het gelag. De politie brengt echter volgens standaardafspraak de Amerikaanse ambassade op de hoogte. Dat gebeurt bij elk contact tussen Amerikaanse staatsburgers en de Colombiaanse politie. De ambassadeur is razend: nu zal de hele door zijn team zorgvuldig voorbereide top door een schandaal overschaduwd worden. President Obama ziet zich genoodzaakt om de affaire bij zijn Colombiaanse ambtgenoot ter sprake te brengen. Achter de schermen springt hij uit zijn vel. In plaats van de president te beschermen veroorzaakt de Dienst reputatieschade.

Twee jaar later is het weer raak – of mis. President Obama komt naar Nederland. Een lid van het voorbereidingsteam van de Dienst drinkt tijdens een avondje stappen zoveel, dat hij zijn hotelkamer niet meer haalt. Lave- en bewusteloos ligt hij op de gang voor zijn kamer. Als de president landt, zit de agent al in het vliegtuig naar huis. Hij is weggestuurd. Maar ook dit incident leidt tot publiciteit.

Deze schandaalkroniek wordt door de auteur breed uitgemeten. Zij is in 2012 begonnen met schrijven over de Dienst en is daar niet meer mee opgehouden. Nu hebben we een heel boek. Maar door de focus op de Dienst wordt het totaalbeeld vaag. Zij noemt de vele affaires van president Kennedy wel. Clandestiene avontuurtjes buiten het Witte Huis, liefst zonder medeweten van de Dienst. Binnenshuis zijn er talloze bezoekjes van niet door de Dienst te screenen jongedames, die op gezag van een staflid van de president toegang dienen te krijgen tot het Witte Huis – ook als het bezoek buiten de kantooruren valt. Kennedy’s wangedrag is een nachtmerrie voor zijn beveiligers. Zij doen op hun feestje in Dallas niets anders dan wat de president zich bijna dagelijks permitteert. Maar dit verband wordt in het boek niet gelegd: de trap wordt niet van boven af schoongeveegd.

Slecht voorbeeld doet slecht volgen. Nixon staat bekend om zijn alcoholgebruik. Hij laat zijn eigen woningen onder het mom van veiligheid verbouwen op kosten van de Dienst. Liegen en bedriegen hoort er bij tricky Dick gewoon bij. Er ontstaat binnen de Dienst een cultuur van ronken, ritselen en regelen. Helemaal bont maakt Clinton het. Deze dwangmatige rokkenjager (compulsive womanizer, p. 196) krijgt zelfs met een seksschandaal rondom een stagiaire te maken. Beveiligers moeten toekijken hoe deze stagiaire steeds weer vertrouwelijke stukken bij de president bezorgt (liefst op zondagmiddag) en dan een half uur een horizontaal privé-onderhoud met de president heeft. Dat je daarmee ook een bepaalde cultuur met bepaalde mores (nou ja…) bij de Dienst binnenbrengt, komt in het boek niet naar voren. De vis begint bij de kop te stinken… De president is onschendbaar, behalve in geval van impeachment. Maar regeringsorganen zijn een gemakkelijke prooi. Het komt niet in het boek naar voren. De jager/journalist laat zich leiden door haar jachtinstinct en niet door het bredere wildbeheer: het ene salvo na het andere.

De beveiligers van de dienst zijn erop getraind om bij plotseling gevaar niet weg te duiken, maar om de president met hun lichaam af te schermen en desnoods als kogelvanger voor hem te fungeren. Het leven van de president telt, dat van de beveiliger telt niet. Dat betekent een permanente hoogspanning voor de Dienst als de president op reis is. Een bepaald type man, meer macho dan brave huisvader, is lang van huis, maakt lange en intense dagen met gevaar voor eigen leven, staat altijd “aan” en wil zich in de presidentiële context van “pak wat – en wie! – je pakken kunt” zich na afloop van de dienst ook wel eens ontspannen. Dat wordt door een geheime(!) Dienst naar buiten toe afgeschermd met een cultuur van “ons kent ons” en van “horen, zien en zwijgen” die bij sommige hoofdbewoners van het Witte Huis tot de normale stijl behoort. Dat verband heb ik in het boek niet kunnen vinden.

Nog een ander verband: de Amerikaanse samenleving en daarmee ook het Congres zijn volledig gepolariseerd. De partijen zijn er niet meer op uit om bipartisan samen te werken; hun doel is elkaar het leven zo zuur mogelijk te maken. Elk schandaaltje in de regering en haar uitvoeringsorganisaties is bij sommige scoringsdriftige leden van het Congres meer dan welkom. Een onderzoek en een hearing zijn zo georganiseerd. In de Dienst ontstaat een klikcultuur van klokkenluiders, die ontevreden zijn over de hun vanwege misdragingen opgelegde sancties. Ze klappen uit de school dat hooggeplaatsten voor veel zwaardere overtredingen indertijd veel lichter gestraft zijn. Zij voelen zich loyaal aan de organisatie en haar doelstelling, maar dan naar hun eigen maatstaven en op hun eigen voorwaarden (“klokkenluidersloyaliteit”, noem ik dat). Het kan niet zonder klokkenluiders. Het kan echter ook niet mét. En dan zeker niet met een loerend parlement, dat op incidenten stuurt in plaats van op grote lijnen en de uitvoerende diensten niet de ruimte biedt die zij nodig hebben. Politiek micromanagement. Het doet de zaak geen goed. Arme Dienst. Hij valt omdat de stoelpoten doorgebeten worden door knagende journalisten, die zich vervolgens achter persvrijheid verschuilen. Iedereen gebruikt iedereen. De oplossing van het probleem komt geen centimeter dichterbij. Herkenbaar, en niet alleen voor Washington, maar ook voor Den Haag van toepassing.

Pieter Omtzigt zou een moeiteloos een soortgelijk boek over de Nederlandse belastingdienst kunnen schrijven. Een schandaalkroniek met krantenkoppen. Alles zorgvuldig onderzocht. Sensationeel. Kamervragen met de detaillering van een schot hagel. Of het er allemaal wel beter van wordt, is de grotere vraag. Aandacht is belangrijker dan kwaliteit. Voor alle duidelijkheid: ik vind prostitutiebezoek (hoerenlopen) uit den boze. Maar ik heb ook groot respect voor al die mensen die in de uitvoering werken en hun taak zo goed en kwaad als het gaat waar maken, ook als de omstandigheden ongunstig zijn. Dit Amerikaanse boek leest als de krant maar ligt mij te zwaar op de maag. Had ik toch beter kunnen lezen (en schrijven) over de opkomst en ondergang van de Citroen Berlingo?

* Carol Leonnig, Zero Fail, the Rise and Fall of the Secret Service, New York 2021 (Kindle ed.).

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: