Angola: Zuid-Afrika grijpt in, Cuba reageert

Een rustige gang naar onafhankelijkheid was Angola niet vergund. Met medeweten en goedvinden van de VS viel een Zuid-Afrikaanse strijdmacht in het najaar van 1975 het zuiden van Angola binnen. Tegelijkertijd rukte het FNLA op naar de hoofdstad Luanda. Cuba reageerde op de hulpkreten van het MPLA door op 7 november 7.000 militairen naar Angola over te vliegen. Cuba handelde op eigen houtje; de Sovjet-Unie schoot pas na twee maanden te hulp.

Kissinger sprong uit zijn vel. Achter de schermen was hij bezig de relaties met Cuba te normaliseren (Castro had hem zelfs via via een doos sigaren gestuurd), en nu dit? Als Cuba vaste voet aan de Afrikaanse grond zou krijgen, konden Namibië, Rhodesië (nu: Zimbabwe) en Zuid-Afrika binnen de vijf jaar in communistische handen vallen. De hele dominosteen-dogmatiek kwam weer op tafel. Kissinger gaf opdracht om plannen te maken om Cuba militair aan te pakken. Maar deze keer zouden de Sovjets niet meer van wijken willen weten. Een blokkade van Cuba zou maatregelen tegen Guantanamo Bay uitlokken. Verder dan het papieren stadium kwamen de plannen daarom niet.

Binnen een week joegen de Cubanen met het MPLA het FNLA met zijn Zaïrese bondgenoten op de vlucht. Luanda werd ingenomen en het MPLA riep zichzelf uit tot de regering van de nu onafhankelijke Volksrepubliek Angola. De regering werd door de Organisatie van Afrikaanse Eenheid en door de VN erkend, echter niet door de VS en Zuid-Afrika. Ook de Zuid-Afrikaanse strijdmacht bleek niet opgewassen tegen de vrolijk voor de revolutie vechtende en sneuvelende Cubaanse militairen. De Zuid-Afrikaanse verliezen waren zwaar, het land werd internationaal als agressor aan de kaak gesteld en voelde zich verraden door de VS: het kreeg geen hulp maar moest wel de kastanjes uit het vuur halen. In maart 1976 trokken de Zuid-Afrikanen zich terug.

Niet alleen Zuid-Afrika verloor. De Volksrepubliek China verloor ook. Zij wenste de uitbreiding van de invloedssfeer van de Sovjet-Unie tegen te gaan. Zij steunde daarom het FNLA en de UNITA en zette daarmee alles wat zij strategisch en diplomatiek al gedaan had voor de antikapitalistische bevrijding van de Afrikaanse landen op het spel. De Chinezen bleken ineens aan dezelfde kant te strijden als de Amerikanen en, nog erger, het gehate apartheidsbewind in Zuid-Afrika. Meteen na de Zuid-Afrikaanse inval stopte China met het trainen van FNLA-soldaten. China’s bondgenoten werden verslagen, haar relaties met het MPLA waren zwaar beschadigd, en het image van China als belangeloze en betrouwbare vriend die de Afrikaanse zaak was toegewijd, lag aan scherven.

Ook het Amerikaanse imago lag aan duigen. Nigeria had zich ingespannen voor een compromis tussen de drie Angolese bevrijdingsbewegingen. Het nam het de VS bijzonder kwalijk dat zij een vreedzame oplossing had gesaboteerd en dat zij Zuid-Afrika had aangemoedigd om in te grijpen. Nigeria werd het eerste Afrikaanse land dat de nieuwe regering in Angola erkende. 22 andere Afrikaanse landen volgden. Na een diplomatiek offensief van Nigeria erkende geen enkele Afrikaanse staat de claims van het FNLA en van de UNITA. Ford bereikte geen resultaat bij zijn pogingen de Afrikaanse landen te bewegen tot een oproep aan Cuba om haar strijdkrachten terug te trekken. Alleen de bloeddorstige dictator van Oeganda, Idi Amin, bood zijn hulp aan. Van dit aanbod maakte Washington (wijselijk) geen gebruik.

Toen de details van het Amerikaanse ingrijpen in Angola bekend werden, ontstond er tumult in Washington. Het Congres was niet voldoende geïnformeerd over belangrijke details van het CIA-programma. Kissinger en Ford wilden eerst nog niet opgeven en zelfs tot escalatie in Angola overgaan. De NSC gaf de CIA opdracht om nieuwe plannen te ontwikkelen. De CIA kwam met drie plannen (van 30, 60, en 100 miljoen) om het FNLA en de UNITA weer levensvatbaar te maken. In het reservepotje van de CIA zat echter nog maar 7 miljoen dollar. Kissinger slaagde er niet in om het Congres ervan te overtuigen dat er voor de VS rechtstreekse belangen in geding waren. De Senaat had op 19 december al besloten geen fondsen meer beschikbaar te stellen voor geheime operaties in Angola. Ondanks grote druk van Kissinger en Ford weigerde ook het Huis van Afgevaardigden de gevraagde financiering, tot frustratie van Ford: een verkiezing tot president was een stuk minder waarschijnlijk geworden.

De niet genoemde verliezers in het conflict om de onafhankelijkheid van Angola waren de honderdduizenden Angolese slachtoffers en de ontelbare gewonden in de strijd daarna. De gemiddelde levensverwachting was minder dan 40 jaar. Is de oorzaak van dit niet genoemd worden de koloniale bril waardoor wij nog steeds naar de voormalige koloniën kijken? In die zin is de dekolonisatie nog niet voltooid.

Kissinger begon zich in het voorjaar van 1976, twee maanden na de mislukking van de VS in Angola, uit te spreken voor majority rule in Rhodesië. Het ten grave dragen van het uitgangspunt van NSSM 39 (de blanken als blijvende machtsfactor) was echter niet zozeer aan bekering te danken als aan berekening. De zes maanden van Kissingers pendeldiplomatie tussen Zambia, Tanzania, Rhodesië en Zuid-Afrika strandden in een moeras van misverstanden: Smith, de premier van het minderheidsbewind, accepteerde de overgang naar een Afrikaanse meerderheidsregering binnen de twee jaar – maar deze overgang zou door de blanken gecontroleerd moeten worden. Dat was voor de elkaar beconcurrerende bevrijdingsbewegingen ZAPU en ZANU onaanvaardbaar (ZANU: Zimbabwe African National Union, onder leiding van Mugabe; ZAPU: Zimbabwe African People’s Union, onder leiding van Nkomo). De meerderheidsregering kwam pas in 1980 tot stand. Smith beweerde wel dat zijn Rhodesië door een mogelijke Cubaanse opmars bedreigd werd. Maar Cuba had de ZAPU en de ZANU niet getraind en had in Angola de handen al vol. Weer werd het paradigma van de Koude Oorlog gebruikt tegen de belangen van de Afrikaanse meerderheid in.

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: