Nixon, Kissinger en de Jom Kippoer oorlog

De strijd verliep niet gunstig voor Israël: de strijdkrachten leden zware verliezen. Nixon en Kissinger voerden eerst een afwachtend beleid: Israël zou, hoewel het de oorlog niet moest verliezen, onder druk inschikkelijker worden; de Arabische landen zouden vanuit een positie van kracht, waarbij de schande van 1967 was uitgewist, bereid zijn tot onderhandelen. In de nacht van 8 op 9 oktober deelde minister van defensie Dayan aan premier Meïr mee dat de militaire toestand zeer ernstig was. Dayan herhaalde deze mededeling bij een vergadering van het kabinet. De premier keurde toen het in gereedheid brengen van 13 tactische kernwapens van 20 kiloton goed. In de VS was sinds 1970 bekend dat Israël een kernmacht was geworden. Het land had 20-25 kernwapens. De kernkoppen werden dan ook gebruiksklaar gemaakt op een manier die voor de Amerikaanse inlichtingendiensten duidelijk zichtbaar was. Op de lijst van doelwitten stonden het Egyptische militaire hoofdkwartier bij Caïro en het Syrische militaire hoofdkwartier bij Damascus.

Op 9 oktober gaf Nixon (Kissinger lijkt minder haast gehad te hebben) de opdracht tot operatie Nickel Grass: een luchtbrug waarmee uiteindelijk ruim 22.000 ton aan militair materieel naar Israël werd overgebracht. Deze luchtbrug had heel wat voeten in de aarde omdat NATO-landen niet mee wilden werken. Zij stonden onder druk van een dreigende Arabische olieboycot. De Nederlandse minister van defensie Henk Vredeling stelde zonder overleg met het kabinet het Nederlandse luchtruim open en liet wapens naar Israël vervoeren. Portugal stelde onder zware Amerikaanse druk haar luchtmachtbasis op de Azoren open voor de Amerikaanse transportvliegtuigen. Merkwaardig genoeg stelden de NATO-bondgenoten Griekenland en Turkije hun luchtruim wel open voor de Sovjet-Unie, die op 10 oktober met een luchtbrug naar Egypte en naar Syrië begonnen was. De eerste Amerikaanse goederen kwamen pas op 13 oktober in Israël aan, met een tempo van duizend ton per uur. In één dag werd meer aangevoerd dan de Sovjet-Unie in vier dagen had kunnen leveren.

Omdat Israël vanwege de luchtbrug geen materieel in reserve hoefde te houden, keerden de krijgskansen. Israël ging over tot het offensief, bedreigde Damascus, stak het Suezkanaal over, en omsingelde het Egyptische derde leger. Op 21 oktober bereikten Kissinger en Brezjnev in Moskou een overeenkomst over een staakt-het-vuren, dat op 22 oktober in zou moeten gaan. Op de terugweg uit Moskou maakte Kissinger een tussenstop in Tel Aviv en gaf hij Israël de hint dat er met het staakt-het-vuren geen haast gemaakt hoefde te worden. Ook de VN aanvaardde een resolutie over een staakt-het-vuren. Premier Meïr was echter over deze resolutie niet geraadpleegd en weigerde bij het kruisje te tekenen. Het derde Egyptische leger raakte door deze vertraging steeds verder in de verdrukking en kreeg gebrek aan voedsel en water. Sadat vroeg de VS en de Sovjet-Unie om troepen te sturen die het staakt-het-vuren konden afdwingen en controleren.

Op 24 oktober waarschuwde de Sovjet-Unie de VS: als er geen gezamenlijk optreden mogelijk was, zou de Sovjet-Unie op haar eigen houtje ingrijpen. De VS vatte dit dreigement zeer ernstig op. Zou het derde Egyptische leger nog verder in het nauw raken omdat Israël de bevoorrading met water en voedsel onmogelijk maakte, dan zouden de Sovjets komen en nooit meer uit het gebied vertrekken. Dit hield een mislukking van het door de VS gevoerde beleid in. Kissinger gaf toen opdracht (Nixon was onbekwaam tot handelen vanwege Watergate) om de militaire staat van paraatheid naar DEFCON 3 te verhogen: een stap die de Sovjets wel moesten ontdekken. Kissinger consulteerde de NATO-bondgenoten niet bij het nemen van zijn besluit. Toen de zaak al in de pers was uitgelekt, vroeg hij aan de NATO-vertegenwoordigers om hun regeringen niet in te lichten. De Sovjet-Unie krabbelde terug. Israël staakte de gevechtshandelingen en de wapenstilstand bleef overeind. Binnen drie weken had het twee keer nucleair mis kunnen gaan. Het was des te ernstiger omdat het Nixinger-duo werkte aan een maakbare kernoorlog (dat komt in een volgende serie bijdragen).

Er was een hoge prijs betaald in de oorlog. Israël had 2.688 mensenlevens te betreuren, Egypte 5.000 en Syrië 8.000. In de publieke opinie in Israël was er sprake van wantrouwen tegen Kissinger. Nixon kon vanwege de luchtbrug op veel meer waardering rekenen (men was niet van de antisemitische uitlatingen van Nixon, gebleken uit bandopnames in het Witte Huis, op de hoogte). Hij vroeg bij het Congres om miljarden aan steun voor Israël. Kissinger had zich eerst terughoudend opgesteld, maar werd nu zeer actief. Een alomvattende vredesovereenkomst was niet mogelijk, dus Kissinger begon aan shuttle diplomacy: hij reisde de diverse hoofdsteden af en probeerde de ene partij tegen de andere uit te spelen. Een vredesconferentie in december 1973 in Genève mislukte, omdat Syrië weigerde de conferentie bij te wonen. Maar in januari 1974 werd er tussen Israël en Egypte overeenstemming bereikt over het wederzijds terugtrekken van de strijdkrachten. Hetzelfde gebeurde eind mei 1974 aan het Syrische front.

De diplomatieke betrekkingen tussen de VS en Egypte en Syrië werden hersteld. Langzaam maar zeker werd het rustiger in de regio. Het krediet hiervoor ging nu niet naar Nixon, maar naar Kissinger. Op 10 juni 1974 beeldde Newsweek Kissinger op de omslag van het blad af, gekleed in het kostuum van Superman, met de titel: Super K. Eind 1973 kreeg hij samen met Le Duc Tho de Nobelprijs voor de vrede vanwege de geslaagde onderhandelingen over Vietnam. Voor wat het Midden-Oosten betrof, verdiende hij deze prijs niet. Er valt iets te zeggen voor het oordeel van de satiricus Tom Lehrer, dat het toekennen van deze prijs aan Kissinger de politieke satire achterhaald heeft gemaakt.

Wat het conflict tussen de grootmachten betrof, kwam de VS als politiek winnaar uit de strijd. Niemand in het Midden-Oosten had meer belang bij een rol van de Sovjet-Unie. Algerije en Libië kregen nog wel materiaal geleverd, maar het was een illusie om te geloven dat Moskou in een crisissituatie diplomatiek of strategisch tegen de VS opgewassen zou zijn. De Middellandse Zee raakte met de democratisering van Spanje, Portugal en Griekenland stevig in de Amerikaanse invloedssfeer verankerd. Deze fase van de Koude Oorlog was voorbij. Het strijdtoneel zou zich naar Afrika verplaatsen. Kennelijk waren er ook daar geen andere maatstaven dan man en macht.

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: