Onderzoek naar illegale activiteiten van de CIA

Nixon had op het moment van de staatsgreep tegen Allende het Witte Huis niet meer vast in handen. Het Watergate-schandaal had hem in de houdgreep. Bovendien moest hij op 10 oktober 1973 op zoek naar een nieuwe vicepresident, omdat Spiro Agnew vanwege een corruptieschandaal uit de tijd dat hij nog gouverneur van Maryland was, moest aftreden. Het door Nixon geraadpleegde Congres had eigenlijk maar één voorstel: Gerald Ford, de leider van de Republikeinse minderheid in het Huis van Afgevaardigden. De Senaat en het Huis keurden de voordracht van Ford goed en hij kon op 6 december 1973 zijn ambt als vicepresident aanvaarden. Toen Nixon op 9 augustus 1974 het presidentschap onder de dreiging van een impeachment moest neerleggen, werd Ford president. Hij is de enige die zowel vicepresident als president is geweest zonder tot beide ambten te zijn verkozen. Ter wille van de continuïteit hield Ford het kabinet van Nixon aan. Rockefeller, de gouverneur van New York, werd vicepresident.

Ford was gedurende een paar weken zeer populair, juist omdat hij niet Richard Nixon was. Op een nationale veteranenconferentie op 19 augustus in Chicago kondigde hij een voorwaardelijk pardon af voor hen die de dienstplicht vanwege de Vietnamoorlog hadden ontdoken of waren uitgeweken. Hij kwam er mee weg omdat het een breuk met het bestaande beleid van Nixon was. Maar een ander pardon werd slecht ontvangen en maakte een einde aan Fords wittebroodsweken als president. Hij maakte op 8 september na kerktijd bekend dat hij aan Nixon gratie verleende. De commentaren in de pers waren genadeloos. Ford had bedoeld om een periode af te sluiten, maar alle wantrouwen tegen een imperial, grenzen overschrijdend, presidentschap met in achterkamertjes gesloten deals kwam kamerbreed weer naar boven. Had Ford verkeerde adviezen gekregen van de staf van Nixon, die belang had bij een stopzetten van het onderzoek? Ford heeft altijd ontkend, tot in een open hearing van het Huis van Afgevaardigden, dat er een deal gesloten was: Nixon had niet de aftocht geblazen in ruil voor gratie.

Op diezelfde 8e september kwam de New York Times met onthullingen over de betrokkenheid van de CIA bij de acties tegen Allende. Het presidentiële pardon verdrong dit nieuws eerst van de voorpagina’s, maar op 23 december onthulde de NYT dat de CIA ook betrokken was bij acties tegen anti-oorlogs-activisten in de VS, terwijl de CIA geen mandaat had voor acties binnen de VS. Volgens de krant had de CIA dossiers aangelegd over 10.000 Amerikaanse staatsburgers, door hun telefoongesprekken af te luisteren en hun post te openen. Ford reageerde onmiddellijk met de mededeling dat hij hiervan niet op de hoogte was. Dat klopte: het gerommel van de CIA in buiten- én binnenland was onder Kennedy en Johnson begonnen.

Ford stelde een commissie van onderzoek in onder leiding van vicepresident Rockefeller. Maar ook de Senaat kwam met een (al eerder genoemde) onderzoekscommissie onder leiding van de Democratische senator Church (Idaho). Het Huis van Afgevaardigden wilde daar niet voor onderdoen en deed onderzoek naar de effectiviteit en de financiën van de CIA. Het Congres zag zijn kans schoon om de verloren gegane invloed te heroveren en de pers was niet van plan het door de onthullingen in het Watergateschandaal verworven gezag prijs te geven. De onthullingen van Church en zijn commissie veroorzaakten sensatie op sensatie, en Ford werd in de media aangepakt op een manier die onder Eisenhower of Kennedy ondenkbaar geweest was.

In zijn State of the Union-toespraak voor het Congres op 19 januari 1976 kondigde Ford een hervorming en versterking van de inlichtingendiensten aan. Het heeft er echter veel van weg dat Ford te aardig was om een effectieve president te zijn. Hij miste als president de geslepenheid van de doorgewinterde politicus. Anderzijds had het Amerikaanse volk nu juist zijn bekomst van die geslepenheid. Ford was een fatsoenlijke tussenpaus, die puin uit de jaren van Nixon heeft geruimd. Hij verloor de presidentsverkiezingen van Jimmy Carter. De enige troost voor Ford was, dat Carter op zijn beurt ook een tussenpaus bleek te zijn…

Terug naar de kwestie rond Chili. Nixon wilde CIA-directeur Richard Helms kwijt. Helms had een verzoek van Nixon om het onderzoek van het FBI naar Watergate met een beroep op de nationale veiligheid te saboteren, afgewezen (er waren ook voormalige CIA-medewerkers onder de “loodgieters” die de lekken uit de regering moesten dichten). Helms had echter geen politieke benoeming gehad; hij was gewoon ambtenaar en kon niet ontslagen worden. De afspraak werd gemaakt dat Helms met pensioen zou gaan en daarna tot ambassadeur in Teheran benoemd zou worden. Deze benoeming moest door de Senaat bekrachtigd worden. Helms verklaarde voor het Foreign Relations Committee dat de CIA niet betrokken was bij de samenzweringen tegen Allende. Dat was niet in overeenstemming met de waarheid, maar wel in overeenstemming met de toen in de inlichtingendiensten geldende mores: tijdens openbare zittingen hoefde je geen staatsgeheimen te verklappen. Er was al een keer uit het Congres gelekt wie de station chief van de CIA in Athene was; de man was kort daarna vermoord.

Helms moest, zeer tegen zijn zin, 13 keer uit Teheran naar Washington reizen om verhoord te worden door de diverse commissies van onderzoek. De mores werden veranderd: transparantie was het nieuwe toverwoord. Zo kwam de eerdere verklaring van Helms in een nieuw daglicht te staan: de commissie-Church ontdekte dat Helms het Congres had misleid. Een proces volgde. Helms kreeg een boete van 2.000 dollar en een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaar. Een spontane collecte onder zijn vroegere CIA-collega’s zorgde ervoor dat de boete meteen was betaald. Helms’ zwijgzaamheid lag goed bij de CIA. Reagan verleende aan Helms in 1983 de National Security Medal. Een medaille voor liegen…

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: