Een generaal wordt wildcard

De Koreaanse oorlog (7)

Kort na het uitbreken van de oorlog had Truman aan Stalin gevraagd of er overleg mogelijk was over een terugkeer naar de status quo ante: de situatie voordat de gevechten uitbraken. Noord-Korea zou zich weer moeten terugtrekken achter de 38e breedtegraad. Stalin had laten weten dat hij daar niet over ging, want dit was een Koreaanse aangelegenheid. Nu kwam Truman zelf voor de vraag te staan of een terugkeer naar de status quo ante voldoende was. Kon hij ermee volstaan om Zuid-Korea van de indringers te bevrijden en halt te houden bij de 38e breedtegraad?

Over die vraag voerde Truman persoonlijk overleg met MacArthur. Hij ontbood de generaal niet naar Washington of naar Hawaii maar kwam hem tegemoet door helemaal naar Wake Island in de Pacific te vliegen, een van de meest geïsoleerde eilanden ter wereld. Het onderhoud vond op 15 oktober 1950 plaats en duurde een paar uren. Het was tekenend voor de houding die de generaal zich aanmat en waarmee hij wegkwam. Hij beweerde dat hij het te druk had met het voeren van de oorlog om verre reizen te maken. In werkelijkheid was hij bang om ‘s nachts te moeten vliegen. MacArthur “vergat” bij deze ontmoeting voor zijn president te salueren. Hij stelde Truman in alle toonaarden gerust: de door India overgebrachte waarschuwingen van China dat een overschrijden van de 38e breedtegraad tot Chinees ingrijpen ten gunste van Noord-Korea zou leiden, hoefden niet serieus te worden genomen. De Amerikaanse strijdkrachten moesten opmarcheren en Noord-Korea veroveren. Zij zouden volgens de pochende generaal de oorlog vóór Kerst gewonnen hebben om vervolgens weer terug te keren naar hun bases in Japan en in de VS. In januari zou de VN verkiezingen voor een verenigd Korea kunnen organiseren. In die maand zou ook een legerdivisie weer naar Europa kunnen worden overgebracht. Als de Chinezen zo onverstandig zouden zijn om zich in de oorlog te mengen, moesten zij een bloedbad onder ogen zien. Er zijn notulen gemaakt van de officiële ontmoeting.

Later volgde nog een gesprek onder vier ogen tussen de president en de generaal. Daar bestaan geen officiële notulen van. De deur stond echter open en een buiten zittende secretaresse van het State Department verstond woord voor woord wat er werd gezegd. Zij maakte daar een stenografisch verslag van. Dit niet-officiële verslag dook later op in de hearings van de Senaat over het ontslag van MacArthur. In geen van beide ontmoetingen is dieper doorgevraagd naar zijn werkelijke kennis van de Chinese troepenverplaatsingen en naar het opvolgen van de aanwijzing dat de VS-troepen een bepaalde afstand van de Yalu grensrivier moesten houden om China niet onnodig te provoceren.

Geen reden tot zorg. Dat had Kim ook gezegd bij het uitbreken van de oorlog. De oorlog zou binnen een paar dagen afgelopen zijn omdat het Zuid-Koreaanse regime zou instorten. De Chinese leiders hadden toen voor alle zekerheid uit eigen beweging al een troepenmacht naar het grensgebied met Korea overgebracht. Deze troepen stonden al klaar toen Kim begin oktober met hangende pootjes bij China om steun aanklopte. Het oversteken van de 38e breedtegraad is achteraf gezien een noodlottige beslissing van de VS geweest. De argumenten om deze grens toch te overschrijden lagen voor een deel op het terrein van de buitenlandse politiek van de VS. Een terugkeer naar de status quo ante was voor ZuidKorea niet voldoende. In dat geval zou Zuid-Korea, slachtoffer van agressie, met een vijandige buurstaat in het noorden blijven zitten. Bovendien was het altijd al de bedoeling van Rhee geweest om Korea met militaire middelen te herenigen. De demarcatielijn was niet heilig gebleken, de militaire middelen waren aanwezig en de VS had met haar bondgenoten de overhand. De VS kon het zich niet veroorloven, was de redenering, om Zuid-Korea van zich te vervreemden. Alle opofferingen en verliezen mochten niet voor niets zijn geweest: de reputatie van de VS als handhaver van de vrijheid mocht niet beschadigd worden. Uit militaire kringen kwam hetzelfde argument. Het is nu eenmaal militaire doctrine om een voordeel uit te buiten en de tegenstander niet de kans te geven om zich te herstellen. Een halt houden bij de 38e breedtegraad zou ter plaatse niet begrepen zijn.

Daarnaast waren er ook binnenlandse factoren die een rol speelden in de VS. De China-Lobby, Republikeins Rechts en McCarthy zouden het vanwege hun felle anti-communisme niet accepteren als Noord-Korea niet de prijs betaalde van het beginnen van de oorlog. Zij zouden het halt houden bij de 38e breedtegraad ten nadele van Truman uitleggen en als het bewijs opvoeren van het bestaan van een communistische samenzwering op het hoogste niveau. Er was eigenlijk geen andere optie dan doorgaan. MacArthur wilde van Korea het alles beslissende slagveld maken; Truman hield liever een deel van zijn kruit droog voor het geval dat de Sovjet-Unie nog andere snode plannen zou hebben, bijvoorbeeld in Europa.

Met het op in oktober 1950 overschrijden van de 38e breedtegraad was de teerling geworpen. 80% van de Amerikaanse verliezen is na die tijd ontstaan. Pyongyang werd op 19 oktober veroverd. De eerste Chinese legereenheden staken de Yalu over en hielden zich daarna in de bergen van Noord-Korea verborgen, klaar om toe te slaan. MacArthur kreeg van zijn mede-generaals de waarschuwing dat te ver optrekken naar het noorden de aanvoerlijnen lang en kwetsbaar zou maken. Het lag meer voor de hand om een linie op te werpen op het smalste punt van het Koreaanse schiereiland dan met verspreide strijdkrachten door te stoten naar het noorden waar het schiereiland breed uitwaaiert. De bevelhebber wilde echter van geen wijken weten. Signalen uit het veld over krijgsgevangenen die Chinees bleken te zijn werden door Almond en zijn incompetente inlichtingenstaf zo gefilterd dat de grijze eminentie in zijn overtuiging werd bevestigd. Het serieus nemen van deze signalen zou immers het inschakelen van Washington vereisen en MacArthur vond politieke inmenging in zijn oorlog niet gewenst. De langs de oostkust oprukkende mariniers legden toen op eigen initiatief bevoorradingsdepots langs hun route aan. Als zij zich overhaast zouden moeten terugtrekken, stonden zij niet met lege handen. Deze logistieke voorzorgsmaatregel heeft veel mariniers het leven gered.

Op 26 november klapte de val dicht. De Chinezen vielen aan. Niemand had vermoed dat het om meer dan 200.000 Chinese militairen ging. Hele eenheden werden onder de voet gelopen en meer dan 1.000 militairen van de VN-strijdmacht sneuvelden. Mao kon zijn succes niet geloven en beval zijn strijdkrachten om halt te houden, zich te hergroeperen en op versterkingen te wachten. Almond weigerde te geloven dat zijn front instortte en gaf onuitvoerbare bevelen om de opmars voort te zetten, die alleen maar in nieuwe nederlagen resulteerden. Ook het hoofdkwartier van MacArthur in Tokio had grote moeite om de enorme misrekening toe te geven. Op 29 november berichtte MacArthur aan de JCS: wij hebben al het mogelijke gedaan maar zitten nu met omstandigheden die ons te machtig zijn. Het noodlot en de regering in Washington kregen de schuld. Deze regering had immers MacArthur met op de rug gebonden handen het strijdtoneel op gestuurd. Hij had gevraagd om de inzet van Tsjangs strijdkrachten, om een blokkade van de Chinese havens door de vloot, en om bombardementen op het Chinese vasteland. Washington had telkens geweigerd. Deze boodschap van MacArthur lekte uit naar de media.

Een chaotische terugtocht was niet meer af te wenden. Op 30 november gaf Truman een persconferentie. Hij sloot het gebruik van kernwapens onder deze omstandigheden niet uit. Meteen na deze uitspraak vloog de Britse premier Attlee naar Washington om bij de president tot matiging aan te dringen: de VS lag buiten het bereik van de Sovjet-bommenwerpers, maar Groot-Brittannië vormde met zijn vliegvelden vol Amerikaanse bommenwerpers een aantrekkelijk doelwit. De nucleaire optie was inderdaad niet goed uitvoerbaar. De Bom was ontwikkeld voor het vernietigen van steden en infrastructuur. Er waren in het noorden van Korea echter maar weinig bruikbare doelwitten. Het alternatief was om Chinese doelwitten te kiezen, maar dat zou de Sovjet-Unie in de oorlog brengen vanwege het vriendschaps- en defensieverdrag met China. MacArthur kon wel klagen over het ongemoeid laten van China dat zich veilig waande achter de Yalu, maar vergat te vermelden dat zijn hoofdkwartier in Japan binnen het bereik van de Sovjet-bommenwerpers lag. Zou de VS een kernaanval op Japan vergelden met een soortgelijke aanval op de Sovjet-Unie, dan werd West-Europa de volgende schietschijf. Het zou dan om een conventionele aanval kunnen gaan, waarbij de Amerikanen zich naar de randen van het continent zouden moeten terugtrekken om vervolgens onder een atoomparaplu van bombardementen Europa te heroveren, of meteen om een kernaanval. Eén Bom zou daarbij al teveel zijn.

John Lewis Gaddis, een bekende geschiedschrijver over de Koude Oorlog, beschrijft in een fictief horrorscenario hoe het uit de hand had kunnen lopen: MacArthur geeft opdracht om vijf atoombommen van Hiroshima-kaliber af te werpen boven de opmarcherende Chinese colonnes. De opmars komt tot stilstand. 150.000 Chinese militairen plus een onbekend aantal Zuid-Koreaanse en Amerikaanse krijgsgevangenen komen bij de aanval om het leven. De bondgenoten in de NATO hebben geen goed woord voor de Amerikaanse actie over. In de Veiligheidsraad moet de VS van het vetorecht gebruik maken om aan een veroordelende resolutie te ontkomen. China beroept zich op het verdrag van vriendschap en defensie met de Sovjet-Unie. Moskou stelt daarop Washington voor een ultimatum: beëindig binnen 48 uur de gevechtshandelingen op het Koreaanse schiereiland, of er volgen tegenmaatregelen. De termijn verstrijkt. Twee Sovjet-bommenwerpers uit Vladivostok veranderen de Zuid-Koreaanse havensteden Inchon en Busan in radioactieve puinhopen. 300.000 Amerikaanse en Koreaanse militairen komen om het leven. De strijd stokt, want bevoorrading is bij gebrek aan havens in Zuid-Korea onmogelijk geworden. MacArthur laat vanuit Japan Vladivostok en de twee Chinese steden Shenyang en Harbin nucleair vernietigen. In Japan breken na het bekend worden van deze aanval rellen en stakingen uit. Groot-Brittannië, Frankrijk en de Benelux-landen stappen met onmiddellijke ingang uit de NATO. Stalin heeft inmiddels kans gezien om wraak te nemen op de Duitse aartsvijand want Hamburg en Frankfurt zijn het slachtoffer geworden van de derde en de vierde Sovjet-Bom. De Sovjet-Unie heeft nog een Bom over. De VS heeft er meer dan genoeg, maar kan ze niet meer gebruiken omdat Japan en de NATO-landen de vliegvelden hebben geblokkeerd.

Zo had het kunnen gaan. Maar Truman wist weerstand te bieden aan zijn commandant te velde en hield de oorlog beperkt. In het Pentagon begonnen twijfels te ontstaan over de leiderschapskwaliteiten van MacArthur. Werd het niet de hoogste tijd om hem met duidelijk omschreven orders vast te pinnen en andere onbekwaam gebleken commandanten te vervangen? De chef-staf van de luchtmacht zei toen dat hij er niet zeker van was of MacArthur bevelen wel zou opvolgen. Op 6 december gaf Truman aan militairen en diplomaten de aanwijzing om geen openbare verklaringen af te leggen zonder voorafgaande toestemming van het State Department. MacArthur was gemuilkorfd. Bij het beperkt houden van de oorlog kon Truman geen wildcard gebruiken. Op 15 december 1950 gaf Truman aan het Amerikaanse volk een rechtstreeks voor radio en tv uitgezonden Report on the National Emergency. Het woord “gevaar” was in de toesprak niet van de lucht, en dat gevaar betrof ook Europa en de rest van de wereld. Vlak voor Kerst kwam generaal Walker, de commandant van het 8e leger, bij een ongeluk met zijn jeep om het leven. Hij werd vervangen door generaal Ridgway. Deze liet het tij keren. Hij joeg zijn militairen het comfort van hun voertuigen die aan de wegen in de dalen gebonden waren uit en liet hen weer patrouille lopen in de heuvels en de bergen: alleen zo kon Chinese infiltratie voorkomen worden. Ridgway verving niet effectieve commandanten. Hij was geliefd bij de troepen te velde, die zeiden: from now on there is a right way, a wrong way, and a Ridgway.

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: