Debat over de Bom

De Bom en de bommen (10)

Het debat over de Bom op Hiroshima en Nagasaki begon kort na de oorlog en laait telkens weer op. Een aantal steeds terugkerende stellingen in het debat kan getoetst worden aan de historische gang van zaken. Is begin augustus 1945 een verschrikkelijke grens gepasseerd, waarbij zelfs van staatsterrorisme door de VS gesproken wordt? Het is een stelling achteraf. Massavernietiging was in de Tweede Wereldoorlog een al veel eerder een door de Duitsers, de Britten, de Amerikanen en de Japanners (in China) toegepaste strategie. De bommen op Hiroshima en Nagasaki waren een uitvergroting van wat al veel eerder werd gepraktiseerd. Slechts enkelen (zoals Szilard) hebben gezien dat er een nieuw tijdperk met een nieuw paradigma zou aanbreken. De overgrote meerderheid van de beleidsmakers was bezig de bestaande oorlog uit te vechten. Achteràf gezien begon toen het nucleaire tijdperk.

De klassieke visie is: de Bom was vooral bedoeld om de oorlog te bekorten en mensenlevens te sparen door Japan zo snel mogelijk op de knieën te dwingen. Daartegenover staat een revisionistische kijk: de Bom was vooral bedoeld om de Sovjet-Unie te imponeren en tot inschikkelijkheid te dwingen. Beide aspecten mogen echter niet tegen elkaar worden uitgespeeld. In zijn radiotoespraak van 9 augustus heeft Truman beide aspecten ook genoemd: de moeizame onderhandelingen in Potsdam én de ontwikkeling van de atoombom. Het hoofddoel van de Bom was om de oorlog met Japan te beëindigen. De plannen voor een invasie lagen klaar. Truman zou echter òf een heilige òf naïef moeten zijn geweest als de Bom ook niet mede op het imponeren van de Sovjet-Unie gericht was; Truman was geen van beide.

Was Japan eigenlijk al verslagen, zodat het gebruik van de Bom zinloos was? De militaire en economische situatie van Japan was hopeloos. Maar het toegeven van de werkelijkheid van een verloren oorlog is in de Japanse cultuur heel moeilijk, zoals de omfloerste bewoordingen in de toespraak van de keizer ook lieten zien. De haviken in de militaire leiding waren van plan om tot op de laatste Japanner door te vechten. Er is een groot verschil tussen verslagen zijn en capituleren.

Was de Bom doorslaggevend, of de aanval van de Sovjets op de Japanse troepen? Beide kwamen als een grote schok. De keizer noemde de nieuwe bom als wreed en dreigend wapen. Dat lag meer voor de hand dan voor de radio tegen het Japanse volk zeggen dat men een bezetting door de Sovjets vreesde. Officieel Amerikaans onderzoek van vlak na de oorlog ontkende dat de bommen doorslaggevend waren, maar bevestigde dat zij de oorlog hebben bekort. Japan zou zich hoe dan ook overgegeven hebben, (met zekerheid per 1 december, waarschijnlijk per 1 november) zelfs als de atoombommen niet gebruikt zouden zijn, er geen dreiging van invasie was, en de Sovjet-Unie niet aan Japan de oorlog had verklaard. Dit mede door Paul Nitze uitgevoerde onderzoek gaat echter uit van naoorlogse vraaggesprekken met Japanse leiders. Dit konden de Amerikanen in augustus 1945 uiteraard niet weten. Zij hadden te maken met de oorlog zoals deze zich aan hen voordeed en die elke dag nieuwe, ook Amerikaanse, mensenlevens kostte.

Gezien de militaire ontwikkelingen en de internationale en nationale politieke situatie kan de beslissing van Truman om de Bom te gebruiken in de toenmalige verhoudingen als plausibel worden getypeerd. Wat wij daar achteraf van vinden, met de wetenschap dat Hiroshima en Nagasaki ook startpunten van de Koude Oorlog werden, is echter een ander verhaal. Op 11 november 1948, de dag dat de wapenstilstand na de Eerste Wereldoorlog herdacht wordt, hield generaal Bradley de officiële toespraak. De reuzen op nucleair gebied, zei hij, zijn kleine kinderen op ethisch terrein. Onze instrumenten kunnen zich tegen onszelf keren. Bradley was overigens wel een voorstander van het ontwikkelen van de waterstofbom. Maar dat is weer een ander verhaal.

Ik sluit deze serie af met nog één bijdrage over de rol van de nucleaire hoofdpersonen na de oorlog. Daarna staat een nieuwe reeks bijdragen gepland over Oost en West tot 1945.

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: