Het klassieke verhaal onder druk

Wat voor soorten verhalen, wat voor scholen of stromingen in de geschiedschrijving van de Koude Oorlog zijn er op de kaart aan te wijzen? De babyboomers groeiden op met de klassieke stroming. In 1955 zongen wij op de praalwagen in Heemse bij het tienjarige bevrijdingsfeest van Nederland een danklied over Amerikanen en Canadezen. Ik kan me niet herinneren of we ook de Polen in ons lied betrokken. Voor de inspanningen en de opofferingen van het Rode Leger hebben we niet gedankt – terwijl zonder het Rode Leger die Canadezen en Amerikanen helemaal niet op hadden kunnen rukken.

De Amerikanen waren de edelmoedige en onbaatzuchtige verstrekkers van de Marshallhulp, waarmee zij ons economisch weer op de been hielpen. Communisten waren goddeloze vijanden die waar het maar even kon vrijheid en geloof om zeep hielpen (dat de communisten met de gereformeerden oververtegenwoordigd waren in het verzet tegen de Duitsers werd er niet bij gezegd). Hongarije werd in een bloedbad verkracht (dat de CIA met de door haar gesponsorde radio-uitzendingen valse hoop op westerse hulp gewekt had, wisten we niet). Op de kersverse vrijgemaakte school in Hattem werd verteld over de arme en weerloze eilandjes Quemoy en Matsu, die vanaf het communistische Chinese vasteland met grote kanonnen onder vuur genomen werden (dat deze incidenten werden uitgelokt door de nationalistische Chinezen op Taiwan werd er niet bij verteld).

We hoeven niet zo ver te gaan dat we (met Bossenbroek) Nederland een neo-kolonie van de VS noemen om toch te erkennen dat het denkraam in Nederland in de jaren vijftig sterk op de VS was georiënteerd. De klassieke visie op de Koude Oorlog is dat deze veroorzaakt werd door de zucht naar expansie van de Sovjet-Unie, waartegen het Westen zich wel moest verdedigen. Dit verhaal wordt nog steeds verteld, ook aan de hand van nieuwe ontdekkingen – al spreken vertellers van andersoortige verhalen smalend over nieuwe wijn in oude zakken.

Het kon niet anders: dit klassieke verhaal riep een tegenverhaal op, een herziening: de stroming van het revisionisme. De morele absoluutheden van de jaren vijftig werkten in de jaren zestig niet meer. Nieuwe feiten waren bekend geworden en moesten in een samenhang worden geplaatst. In 1953 brachten de Britten en de Amerikanen in een gezamenlijke clandestiene operatie in Iran de regering-Mossadeq ten val. Mossadeq zou communist zijn. In werkelijkheid ging het om Britse oliebelangen. Mossadeq, terecht ontevreden over de fooi van slechts 16% van de winst van in Iran door de Britten gewonnen olie, had de olie-industrie genationaliseerd. Dat werd hem betaald gezet. In 1954 verdreef de VS in Guatemala de democratisch gekozen linkse regering. De smoes was de communistische dreiging maar in werkelijkheid ging het om landhervormingen die de belangen van de American Fruit Company doorkruisten. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voerden in 1956 – onder het mom van tussenbeide komen in de vijandelijkheden tussen Israël en Egypte – een onvervalst koloniaal oorlogje tegen Egypte, waar Nasser het Suezkanaal had genationaliseerd. De VS wist nergens van. Op haar beurt viel de VS later van haar voetstuk door de oorlog in Vietnam. Het klassieke verhaal van de Koude Oorlog was in de jaren zestig niet meer in staat om deze feiten te integreren. Er moest een nieuw verhaal komen.

Gepubliceerd door dsdiederik

Emeritus predikant met liefde voor geschiedenis. Muzikaal taalkunstenaar. Schrijft over Koude Oorlog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: